अन्तरवार्ता

हामी विश्व कम्युनिष्ट आन्दोलनबाट अलग्गिदैनौं र विश्वका अन्य देशसंग पनि राम्रो सम्बन्ध राख्छौं

- सीपी गजुरेल, वरिष्ठ नेता, नेकपा (माओवादी)

नेकपा (माओवादी)को विदेश नीतिबारे धेरैको जिज्ञासा छ, यसबारे केही बताइदिनु हुन्छ कि ?

विदेश नीतिको अहिलेको दुनियाँमा धेरै महत्त्व छ । हाम्रो सही विदेश नीति भएन भने देश विकास गर्ने र नयाँ नेपाल बनाउने काम पूरा हुन सक्दैन । त्यसैले हाम्रो विदेश नीतिबारे सबैमा चासो हुनु स्वाभाविक नै हो । हाम्रो विदेश नीतिको पहिलो आधार पञ्चशील, दोस्रो आधार जनता र राष्ट्रको सर्वाेपरि हितको प्राथमिकता रहन्छ । विदेश नीति आफैमा देशभित्रको परिवर्तनको प्रतिविम्ब पनि हो । त्यसकारण नेपालमा अहिले जुन ठूलो परिवर्तन आएको छ, त्यसलाई हाम्रो विदेश नीतिले आत्मसात गर्छ । हाम्रो विदेश नीति परम्परागत रूपमा मात्रै सीमित रहादैन ।

के तपाईहरुको विदेश नीति कम्युनिष्ट क्रान्ति सम्पन्न भएका रुस र चीनको भन्दा फरक हुनेछ ?

हाम्रो विदश नीति विगतको चीन र रुसको भन्दा फरक हुन्छ । त्यसबेला रुसमा भिन्न परिस्थितिमा क्रान्ति सम्पन्न भएको थियो । तर अहिले त हामी सशस्त्र क्रान्तिबाटै जितेर आएको पार्टी त होइन । एउटा निश्चित विजय त हासिल गरेकै हौं । त्यसले तयार पारेको वातावरणबाट अर्काे प्रक्रिया सुरु गरेर संसदीय पार्टीहरूसंग चुनावी प्रतिस्पर्धा गर्दै सरकारमा जान लागेका छौं । दोस्रो कुरा अहिलेको विश्व परिवेशमा हामीसंग अहिले कुनै समाजवादी क्याम्प पनि छैन । साच्चै भन्ने हो भने भरपर्दाे समाजवादी राष्ट्र पनि छैन । यो अवस्थामा क्रान्तिलाई अगाडि बढाउनुपर्ने भएकोले निश्चय पनि पहिले रुसले र चीनले लिएको नीतिको ठ्याक्कै नक्कल गरेर यहाँ हुँदैन ।

पार्टीको अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र सरकारको अन्तर्राष्ट्रियसम्बन्ध फरक फरक हुनेछ ?

हामी सरकारमा जाने भइसकेपछि अब हाम्रो अरु देशहरूसंग दुई वटा सम्बन्ध हुन्छ । पहिलो हामी कम्युनिष्ट पार्टी भएको हुनाले कम्युनिज्मप्रतिको हाम्रो प्रतिबद्धता र अन्तर्राष्ट्रिय कम्युनिष्ट आन्दोलनसम्मको एउटा सम्बन्ध हुन्छ । अर्काे हामी स्वयं सरकारमा गएपछि सरकारले अन्य राष्ट्रसंग गर्ने सम्बन्ध पनि संगसंगै स्थापित गरेर जानुपर्ने हुन्छ । दुवै पक्षलाई समावेश गर्नेखालको विदेश नीति हामीले बनाउनैपर्छ ।

अमेरिकासंग विगतमा त सम्बन्ध राम्रो थिएन नि ?

निश्चित रूपमा हामी जनयुद्धमा हुँदा यहाँको राजतन्त्रलाई बचाउन हामीविरुद्ध शाही सेनाले गर्ने युद्धयोजनासमेत अमेरिकाले बनाएको थियो । उसले हामीविरुद्ध फौजी सहायता गरेको थियो । त्यसबेला ऊसंग हाम्रो सम्बन्ध शत्रुतापूर्ण नै थियो । तर अहिले युद्ध छैन । हामीले शान्तिप्रक्रियालाई, यो संविधानसभाको निर्वाचनको परिणामलाई स्वीकार गर्छा भनिसकेका छौं । त्यसैले अहिले अमेरिकाको नीतिमा पनि फेरबदल आएको छ । हामीलाई पनि राष्ट्र चलाउने जिम्मेवारी आएको छ । त्यसकारण हाम्रो नीति पनि केही फेरबदल हुनैपर्ने हुन्छ । त्यसकारण अब अमेरिकासंगको सम्बन्ध विगतमा जस्तो तिक्ततापूर्ण थियो अहिले छैन । त्यो हुनु पनि हुँदैन । हामीले सरकार सञ्चालन गर्ने हैसियतले अमेरिकासंग पनि हाम्रो कुनै न कुनै किसिमको कुटनीतिक सम्बन्ध कायम गरेरै जानुपर्दछ ।

तर अहिले पनि तपाईहरुलाई आतंककारी कै लिस्टमा राखिएको छ ?

अमेरिकाले हामीलाई अझै आतंककारीको सूचीबाट हटाएको छैन । विहीबार दातृ निकायसंगको छलफलमा अमेरिकी राजदूत पनि आएकी थिइन् । तर अध्यक्षसंग उनले कुनै कुरा गरिनन् । मसंग पनि उनको कतिपटक डिनरहरूमा भेटघाट हुन्छ । उनी सकभर टाढैबाट तर्किन्छिन् । भेटघाट भैहाल्यो भने पनि हात मात्रै मिलाउने काम हुन्छ, तर कुराकानी हुँदैन । मेरो यस बीचमा अमेरिकाको एउटा डेलिगेशन टोलीसंग भेट भएको थियो । उनीहरूसमक्ष हामीलाई आतंककारीको सूचीबाट नहटाइएकोबारे जिज्ञासा राखेको थिए । उनले अमेरिकाले त्यो लिस्टमा राखिसकेपछि प्रायः कसैलाई नहटाउने नीति रहेको बताए । अपवादको रूपमा एउटा मात्र घटना लिबियालाई लिस्टबाट हटाइएको रहेछ । उसले आफ्नो नीतिमा १८० डिग्रीको परिवर्तन गरेका कारण उसलाई हटाएको रहेछ । अरु कसैलाई हटाएको रहेनछ । तर विश्वस्तरबाट अमेरिकाभित्रबाटै पनि ठूलो दबाब बुस प्रशासनलाई छ ।

भारतबारे नि ?

भारतको पनि विगतको कुरा गर्ने हो भने उसले पनि राजतन्त्रलाई सघाउादै हामीविरुद्ध लडेकै हो । जनयुद्धकालमा हाम्रा धेरै साथीहरूलाई गिरफ्तार गरेर नेपाल सरकारलाई बुझाइएकै हो । त्यहाँ गिरफ्तार गरेर आतंककारी संगठनकै रूपमा हामीलाई यातना दिइएकै हो । तर १२ बुदे समझदारीदेखि भारतले सकारात्मक भूमिका खेल्दैआएको छ । अहिलेको परिणामलाई पनि भारतले सहज रूपमा स्वीकार्दै जनताले दिएको अभिमत हो भनेको छ ।

अनि चीनलाई कसरी हेर्नुहुन्छ ?

जहाँसम्म हाम्रो विदेश नीतिको कुरा गर्दा भारत र चीनसंगको हाम्रो सम्बन्ध समसामिप्यको समबन्ध हुनुपर्छ । चीनको पक्ष लिएर भारतको विरोध गर्ने, भारतको पक्ष लिएर चीनको विरोध गर्ने नीतिबाट हामी बच्नुपर्छ । त्यो हाम्रो राष्ट्रिय हित अनुकूल हुँदैन । हामीले नेपाल र नेपाली जनताको हितको निम्ति दुवै देशसंग जतिसकिन्छ फाइदा लिने कोसिस गर्नुपर्छ । त्यो नै अहिले हाम्रो सही नीति हुनेछ । हाम्रो प्रयत्न अहिले त्यतैतिर छ । भारतको अहिले जुन नीति बाहिर आएको छ, त्यसले सहयोग गर्ने गरिरहेको छ ।

नेपाल दुई ढंुगाबीचको तरुल भन्ने परिभाषालाई हामी मान्दैनौं । हामी नेपाल दुईतिर दुई ठूला देश हुँदैमा हामी स्याण्डविचजस्तो चेप्टिनुपर्ने स्थिति छैन । हामी स्वतन्त्र छौं । हामीले नेपालमा जुन ढंगले परिचय गराइदिएको छ । न त हामीलाई चीनले सहयोग गर्‍यो न त भारतले सहयोग गर्‍यो । हामीले स्वतन्त्र रूपले ठूलो परिवर्तन गर्‍यौं । अहिले हामीलाई के लाग्छ भने हामी स्वतन्त्र रूपले विकास पनि गर्न सक्छौं । भारत र चीनले गरेको विकासबाट जति हाम्रो देशले फाइदा लिन सक्छ त्यति फाइदा लिएर हामी स्वतन्त्र ढंगले अगाडि बढ्न सक्छौं ।

साम्राज्यवाद र विस्तारवादजस्ता पदावली तपाईहरुले प्रयोग गर्नुहुन्छ भनेर पनि बहस हुने गरेको छ के भन्नुहुन्छ ?

हामीले भारतलाई विस्तारवाद र अमेरिकालाई साम्राज्यवाद भन्ने गरेकाबारे नयाँ व्याख्या गरेका छैनौं । अमेरिका साम्राज्यवाद हो कि होइन भन्ने कुरा त्यसको समग्र चरित्रले निर्धारण गर्छ । त्यो एउटा सैद्धान्तिक विषय हो । त्यसको विविध पक्षहरूको विश्लेषण गरेर भनिने विषय हो । भारतको बारेमा पनि त्यही कुरा सतय हो । तर अहिले जब हामी सरकारमा गएका छौं । अमेरिका, भारतसंग हामीले कुटनीतिक सम्बन्ध राख्नैपर्छ । त्यो अवस्थामा हरेकपल्ट भेट गर्दाखेरि अमेरिकी साम्राज्यवाद र भारतीय विस्तारवाद भनिराख्नुपर्दैन । माओले पनि भन्नुभएको छ राजनीतिमा कतिपय अवस्थामा हामीले गद्दार भनेकाहरूसित पनि हात मिलाउनुपर्ने हुन्छ । जतिबेला उनीहरूसंग हात मिलाइरहेका हुन्छौं । त्यतिबेला हामीले ओ मिस्टर गद्दार आउनुस् हात मिलाउा त हामीले भन्दैनौं । हात मिलाउने बेला त के छ साथी भन्नैपर्छ । त्यसकारण त्यही शब्दको प्रयोग जतिबेला पनि गरिराख्नुपर्ने राजनीतिमा हुँदैन) । अमेरिकालाई साम्राज्यवाद र भारतलाई विस्तारवाद भन्ने सैद्धान्तिक विश्लेषणलाई हामीले परितर्वन गरेका छैनौं तर व्यावहारिक रूपमा जतिबेला पनि त्यही भनिराख्नुपर्छ भनेर कसैले हामीलाई भन्छ भने त्यो हामी भन्दैनौं । अन्तर्राष्ट्रिय कुनै पनि मान्यता त्यस्तो हुँदैन । जुनबेला दुईवटा राष्ट्रको प्रतिनिधि बनेर कुरा गर्छाै । त्यतिबेला पनि साम्राज्यवाद र विस्तारवाद भनेर सम्बन्धै नगराउने वातावरण हामी बनाउादैनौं । त्यति मूर्ख हामी छैनौं । त्यो भनेर सम्बन्ध बिगारेर के फाइदा छ ? न देशलाई फाइदा छ न त जनतालाई नै फाइदा छ ।

युद्धरत भाइचाराहरुलाई के भन्नुहुन्छ ?

हाम्रा भाइचारा पार्टीहरू कतिपय देशमा युद्धमै रहनुभएको छ । उहाँहरूले सरकारसंग लड्ने योजना कसरी बनाउनुहुन्छ, शान्तिवार्ता गर्ने नगर्ने, संघर्षको कुन रूपको प्रयोग गर्ने त्यही देशको पार्टीले निर्णय गर्ने कुरा हो । हामी भाइचारा पार्टी भए पनि हामी शान्तिप्रक्रियामा आयौं र विजयी पनि भयौं । तपाईहरू पनि चुनावमा आउनुहोस् भनेर हामी भन्दैनौं । त्यो त्यही देशको पार्टीले निर्णय गर्ने कुरा हो । जहाँसम्म हाम्रो सवाल हो क्रान्तिद्वारा विजय हासिल गर्दै सरकारमा पुगेका छौं । सरकारमा पुगिसकेपछि स्वतः त्यो देशको सरकारसंग सम्बन्ध गर्नुपर्ने आवश्यकता हुन्छ । त्यसलाई हामी अस्वीकार गर्न सक्दैनौं ।

चुनावपछि रिम र कम्पोसाको नयाँ धारमा आएको छ कि ?

रिमले निर्वाचनसम्बन्धी साझा अवधारणा बनाएको छैन । अहिले रिम र कम्पोसाभित्रका केही पार्टीहरूले परिस्थितिअनुसार माओवादीले गरेको रणनीति र कार्यनीति ठीक हो भन्ने पार्टीहरू पनि छन् । त्यसैगरी यो गलत भयो यसले पार्टी दक्षिणपन्थीतिर जान्छ भन्ने पार्टी पनि छन् । त्यहाँ एकरूपता छैन । हाम्रो आलोचना गर्ने पार्टीहरूप्रति हाम्रो नकारात्मक सोचाइ छैन् । उहाँहरूले हामी चुनावमा गएपछि सिद्धिन्छ भन्ने ठानेका थिए । किनकि सारा संसारले माओवादीले १०-१५ सिट मात्रै ल्याउाछ भन्ने प्रचार गरेका थिए । त्यसबाट उहाँहरू पनि प्रभावित हुनुभएको थियो । उहाँहरूले माओवादी सिद्धियो भन्ने ठान्नुभएको थियो । तर त्यत्रो विजयी हासिल गरेपछि उहाँहरू सबैलाई सोच्न बाध्य पारेको छ । किनकि उहाँहरूको मूल्यांकन सही ठहरिएन नि ! १०-१५ सिट ल्याउने भनेको पार्टीले त पूरै आधा सिट पो ल्यायो । अहिले उहाँहरू नयाँ ढंगले संश्लेषण र विश्लेषण गर्दै हुनुहुन्छ होला भन्ने हामीलाई लागेको छ ।

क्युबाली कम्युनिष्टहरुभन्दा तपाईहरु के कुरामा फरक हुनुहुन्छ ?